Thuis beginnen met zelf drukken (en je eerste print maken)

Zoek je een creatieve hobby zonder scherm, dure machine of atelier? Probeer dan eens zelf te drukken. Met een paar simpele materialen en een keukentafel maak je thuis echte prints, en je eerste print heb je in ongeveer een halfuur klaar.

In deze gids lees je wat druktechniek precies is, welke technieken thuis goed werken, wat je nodig hebt en hoe je stap voor stap je eerste print maakt, met een foto bij elke stap.

Wat is druktechniek?

Bij druktechniek maak je een afbeelding op het ene oppervlak en breng je die over op papier. Je tekent dus niet op het papier zelf: je werkt op een blok of plaat, zet daar inkt op en drukt er papier op. De print komt er in spiegelbeeld uit, met de structuur en kleine onvolkomenheden die elke print net even anders maken.

Je kunt van bijna alles drukken: hout, linoleum, foam, karton, glas, zelfs bladeren of een halve citroen. Eeuwenlang was drukken dé manier om afbeeldingen en boeken te vermenigvuldigen. Nu doen mensen het om het maken zelf, en om dat moment waarop je het papier lostrekt en ziet wat er verschijnt.

Druktechnieken die je thuis kunt proberen

• Blokdruk (hoogdruk). Je zet inkt op de verhoogde delen van een oppervlak en drukt die op papier. Foam, karton, stempels, gesneden linoleum of bouwsteentjes werken allemaal, en vierkante blokjes passen vanzelf bij pixel art. Het resultaat is krachtig en grafisch, en het is de makkelijkste manier om te beginnen.
• Monotype. Rol of schilder inkt op een glad oppervlak zoals glas of acryl, teken erin en druk er papier op. Van elk ontwerp krijg je maar één print.
• Zeefdruk. Je drukt inkt door een fijn gaas, met een papieren sjabloon. Leuk voor katoenen tassen en T-shirts, maar je hebt er meer materiaal voor nodig.
• Letterdruk. Drukken met letters, van stempels, foam letters of losse drukletters. Vergeet niet dat de print gespiegeld is, dus tekst moet je in spiegelbeeld zetten.

Wat heb je nodig? (Een drukpers hoeft niet)

Veel mensen denken dat je voor zelf drukken een zware drukpers nodig hebt. Dat is niet zo. Met de hand aandrukken werkt heel goed, en drukkers gebruiken al eeuwen de achterkant van een houten lepel. Thuis heb je dit nodig:

• een drukvorm: gesneden linoleum, foam of blokjes waarmee je kunt bouwen
• drukinkt: linoleumdrukinkt op waterbasis maak je het makkelijkst schoon
• een roller (inktroller) en een glad vel om de inkt op uit te rollen
• papier
• druk: je handen, een lepel of een schone deegroller

Zo maak je je eerste print, stap voor stap

Voor dit voorbeeld gebruikten we de inkBlox Starter Kit, een drukset voor pixel art waarbij je de afbeelding opbouwt uit kleine blokjes op een basisplaat, in plaats van hem uit te snijden. De stappen zijn hetzelfde voor elke blokdruk.

1. Ontwerp je afbeelding

Begin simpel: een dier, een hartje of een letter als klein stukje pixel art. Teken het op ruitjespapier of ontwerp het in de gratis inkBlox-app. Een print is het spiegelbeeld van het blok, dus spiegel je ontwerp voordat je het bouwt. De spiegelweergave in de app doet dat voor je. Zit er geen tekst in je afbeelding, dan kun je het ontwerpen ook overslaan en meteen op de basisplaat bouwen.

2. Bouw het ontwerp

Druk de blokjes op de basisplaat volgens je gespiegelde ontwerp. In deze fase kun je nog alles veranderen: zit een blokje op de verkeerde plek, haal het er dan af met de bloxverwijderaar en verplaats hem.

3. Rol de inkt uit

Knijp een streep inkt op de plexiglas inktplaat en rol die uit met lange halen in één richting, dus niet heen en weer, tot je een gladde, egale laag hebt. Je kunt zelfs twee kleuren naast elkaar leggen voor een kleurverloop.

4. Inkt de blokjes in

Rol de inkt over alle blokjes. Druk stevig, zodat de roller elk blokje raakt, ook de kleintjes aan de randen. Komt er inkt op een plek waar je die niet wilt, veeg die dan weg met een tissue voordat je drukt.

5. Leg het papier neer

Leg eerst één rand van het papier neer en houd die vast, zodat het niet kan verschuiven zodra het de inkt raakt. Laat daarna langzaam de rest zakken tot het plat ligt.

6. Druk aan

Druk het papier met je handen en vingertoppen op de blokjes. Hoe meer druk, hoe beter: elk blokje moet het papier raken. Lichte plekken in een print betekenen meestal dat een hoek niet genoeg druk heeft gekregen.

7. Trek het papier los

Het leukste moment. Trek het papier langzaam vanaf één kant los en kijk hoe je pixel art op het papier verschijnt. (Pak je telefoon erbij, iedereen filmt dit moment.)

Laat de print plat drogen. Spoel daarna de blokjes, basisplaat, roller en inktplaat af met water en een beetje zeep; de inkt is op waterbasis. Je blokjes zijn klaar voor het volgende ontwerp, of voor nog een print van hetzelfde ontwerp.

Pelikaanprint ontworpen en gedrukt door Eric van het inkBlox-team.

Alles voor je eerste print in één doos. In de inkBlox Starter Kit zitten een basisplaat, 700 blokjes in vijf vormen, vijf kleuren Schmincke linoleumdrukinkt, een roller en een plexiglas inktplaat. Niets uitsnijden, geen drukpers. Bekijk de kit (€74,50) →

Tips voor beginners

• Begin met één kleur en een klein, simpel ontwerp.
• Haal ideeën uit pixel art. Pixel art en borduurpatronen voor kruissteek zijn al op een raster getekend, dus die zet je makkelijk om in een blokontwerp.
• Gebruik minder inkt dan je denkt. Te veel inkt loopt in de tussenruimtes en maakt de randen wazig. Ziet je print er klodderig uit, rol de inkt dan dunner uit.
• Probeer verschillende soorten papier. Dun papier met een lichte structuur neemt de inkt vaak beter op dan dik karton. Elk papier geeft een ander resultaat.
• Druk meer dan één keer. De tweede of derde print is meestal mooier dan de eerste, omdat de blokjes de inkt dan gelijkmatig opnemen.
• Markeer de hoeken van je blok op het papier als je later een tweede kleur wilt toevoegen, zodat de lagen precies op elkaar vallen.

Waarom zelf drukken de moeite waard is

Zelf drukken gaat langzaam, en dat is juist het fijne eraan. Inkt uitrollen, papier aandrukken en een print lostrekken haalt je weg van het scherm en terug naar je handen. Het werkt voor een avondje in je eentje, en voor een familieproject aan de keukentafel. Omdat je het blok bouwt, komt er ook niets scherps aan te pas, dus kinderen kunnen elke stap zelf doen. En kinderen die al gek zijn op pixel art hoef je zelden te overtuigen.

Benieuwd waar deze manier van drukken vandaan komt? Lees hoe kunstenaars begonnen met drukken met bouwsteentjes.

Maak dit weekend je eerste print. Bestel de inkBlox Starter Kit (€74,50) → · Download de gratis app →